TONYUKUK'a gelen yazılar... ve
TONYUKUK'un karşılıkları...
KASIM-2003
(Yazılar geliş târîhlerine göre sıralanmışlardır.)
21.11.2003
Hocam merhaba,
Geçen akşam aklıma takıldı, size
sormak istedim.
Ergenekon kelimesi Türkçe midir
değil midir?
Çok eski bir sözcük olmasına
rağmen büyük sesli uyumuna uymuyor. Efsane yolu ile bize ulaştığına göre
söyleyişten kaynaklı bir hata sebebiyle değişime mi uğramıştır yoksa Çin veya
başka bir kaynaktaki yazılışı sebebiyle mi bugün söylediğimiz hali ile
kullanıyoruz?
Her iki şartta da kelimenin
doğru söylenişi nasıldır?
Yardımcı olursanız sevinirim.
Koruyacaktır!
Oğuz
* * *
23.11.2003
Azîzim Oğuz Beğ,
Öncelikle şunu söyleyelim ki “Ergenekon”, ne Çin kaynaklarındaki, ne de başka
bir kaynaktaki yazılışı sebebiyle bugün söylediğimiz hâle gelmemiştir.
Kelimenin büyük ses uyumuyla bağdaşmaması, bana kalırsa Ergene ve Kon gibi iki
ayrı kelimenin birleşmesiyle meydana gelmiş olmasındandır. (Taşköprü gibi;
Alper Tunga'nın ‘Alper’i gibi...)
Ergene (Arıgına) kelimesi ilk olarak karşımıza kişi adı olarak çıkıyor: Ergene
Katun. Bu katun Çağatay hâkimîyetinin üçüncü kağanı olan Kara Kulagu Kan'ın
evdeşidir. Kara Kulagu 1251 yılında ölünce tahta çıkarak öldüğü 1261 yılına
kadar Çağatay'lılara 10 yıl müddetle kağanlık yapmıştır. Kelime arıgına hâliyle
arıcık, temizcik anlamına geliyor.
Ergenekon kelimesine ilk defâ İlhanlı târîhçisi Reşîdeddîn'in (1248-1318)
Câmi'-üt Tevârîh adlı eserindeki, Türk'lerin Ergenekon'dan çıkışlarını anlatan
destanda rastlıyoruz.
Tonyukuk otağındaki konuk sorularının birinde de bir okur bu konuya
değinmiş idi. Ona verilen karşolıkta şöyle denilmektedir:
“Hun adının ‘koyun’dan muharref olduğu doğrudur. Kelimenin aslı Kun olmalıdır.
Târîhteki Hunlar ikiye bölünerek Akhunlar, Karahunlar diye adlanmışlardır.
Doğruları Akkunlar ve Karakunlar ya da Akkoyunlular, Karakoyunlular olmalıdır.
Ergenekon'daki kon'un da koyun, kun olabileceği düşünülebilir. Bilindiği gibi
“ergene”, dilimizde mâden yatağı anlamında kullanılmaktadır. Acaba
Ergenekon, Koyun=Koy=Kon kelimesinin,
Ergene kelimesi ile birleştirilmesiyle üretilmiş yeni bir kelime midir?
Düşünüle!..”
Halk dilinde ‘maden çıkan yer’ anlamına gelen Ergene, bize Ergenekon
Destanı'nda eritilen demir dağı hatırlatıyor.
Ayrıca Ergene ile Arıgına târîhte aynı kişiye ad olma hususunda birbirleriyle
örtüşmektedirler.
Türkçe olup olmadığı konusunda tereddüt ettiğimiz bir kelime, dilimize hangi
dilden geldiği isbatlanana kadar Türkçe sayılmalıdır.
Bu noktada kelimenin doğru söylenişi yerine (şimdilik) yaygın olan söylenişini
kullanmak yerinde olur.
* * *
Kesinlikle...
Tonyukuk
