20
Şubat 2001
DEVLET GELENEKLERİ
Türk Devlet Geleneklerinde yeri olmayan davranışlar:
Hiç kimse devlet başkanı için “son derecede
terbiye dışı bir üslûb kullandı” diyemez.
Hiç kimse devlet başkanının kullandığı uslûb ile kendilerine karşılık veremez.
Hiç kimse devlet başkanından özür dileme
talebinde bulunamaz.
Hiç kimse veyâ
hiçbir kurul devlet başkanının kendince doğru bulmadığı bir davranışını uluorta
kamuoyuna açıklayamaz.
Hiç
kimse kendisinin kamuoyuna yansıttıklarını, devlet başkanının yansıttığını
iddiâ edemez.
Hiç kimse devlet başkanı hakkında bir toplantıyı “arenaya
dönüştürdüğü” ifâdesini kullanamaz. Böyle bir ifâde hoşgörü ile karşılansa
bile, “arenaya dönüştürme” fiilinin ne demek olduğunun açıklanması gerekir.
Hiç
kimse devlet başkanının kendisine “saygısızlık” gösterdiğini söyleyemez.
Hiç
kimse umumî yerlerde devlet başkanını doğrudan adıyla veyâ soyadıyla
zikredemez.
Hiç
kimse kamu karşısında devlet başkanının davranışlarını “sorumsuzluk örneği”
olarak niteleyemez.
Hiç
kimse veyâ hiçbir kurul “devlet başkanının yaptığı bir muâmelenin çirkinliği”
konusunda beyânda bulunamaz.
Hiç
kimse veyâ hiçbir kurul devlet başkanının yaptığı bir muameleye esef edemez.
Hiçbir kurul devlet başkanının kendisine “saygısızlık”
yaptığını söyleyemez.
Hiçbir kurul devlet başkanından özür dileme talebinde bulunamaz.
Türk Devlet Geleneklerinde yeri olan davranışlar:
Devlet başkanı, kim olursa olsun karşısındakine ağır ithâmlarda bulunabilir.
Devlet başkanı, şahsında temsîl ettiği devlete karşı menfî davranışlarından ötürü, her kim olursa olsun bir şahsı kaldırabilir veyâ kaldırtabilir. Numûneleri aşağıdadır:
|
Türk
Devleti’nin Osmanlı saltanatı süresi içinde kaldırılan sadrâzamlar |
||||
|
KALDIRAN/KALDIRTAN |
KALDIRILAN |
|||
|
Adı |
Millîyeti |
Târîhi |
Kaldırılma
Sebebi |
|
|
Fâtih
Sultan Mehmed Hân |
Çandarlı Halîl Paşa |
Türk |
1453 |
Fethin
geciktirilmesi için Bizans'tan rüşvet alması |
|
Rum
Mehmed Paşa |
Rum |
1469 |
Türk
Düşmanlığı |
|
|
Mahmud
Paşa |
Rum veyâ
Hırvat |
1473 |
? |
|
|
Gedik
Ahmed Paşa |
Arvavut
veyâ Rum |
1482 |
Şehzâde
Mustafa'nın vefâtına sevinmesi |
|
|
Yavuz
Sultan Selîm Hân |
Koca
Mustafa Paşa |
Frenk
veyâ Rum |
1512 |
Kış
bahânesiyle orduyu terhîsi |
|
Dukaginoğlu
Ahmed Paşa |
Arnavutlaşmış
Frenk |
1515 |
İhâneti
ve isyâna sebeb olması |
|
|
Yûnus
Paşa |
Devşirme |
1517 |
Devlete
ihâneti |
|
|
Kânûnî
Sultan Süleymân Hân |
Frenk
İbrâhim Paşa |
İtalyan
(Rum, Hırvat) devşirme |
1536 |
Saltanat
makâmına göz dikmesi |
|
Kara Ahmed
Paşa |
Arnavut |
1555 |
Hurrem
Sultan'ın gadrına uğraması |
|
|
Birinci
Sultan Ahmed Hân |
Derviş
Mehmed Paşa |
Boşnak
Boşnak |
1606 |
Tamâhı ve
ihtirâsı |
|
Nasûh
Paşa |
Arnavut |
1614 |
Saltanat
makâmına göz dikmesi |
|
|
Dördüncü
Sultan Murad Hân |
Kemânkeş
Kara Ali Paşa |
Türk |
1624 |
Gurûru,
rüşvet alması, Bağdad'ın düşmesi |
|
Topal
Receb Paşa |
Boşnak |
1632 |
Şiddet
göstermesi |
|
|
Sultan
İbrâhim Hân |
Kemânkeş
Kara Mustafa Paşa |
Arnavut |
1644 |
Cinci
Hoca'ya karşı çıkması |
|
Sâlih
Paşa |
Boşnak |
1647 |
Bir
yasağı iyi tâkîb edememesi |
|
|
Hezârpâre
Ahmed Paşa |
Rum? |
1648 |
Yeni bir
vergi salıp ocağın isyanına sebeb olması |
|
|
Dördüncü
Sultan Mehmed Hân |
Tarhuncu
Ahmed Paşa |
Arnavut |
1653 |
Mâlî
siyâsetine karşı olanların tertîbi |
|
İpşir
Mustafa Paşa |
Abaza |
1655 |
Yeniçeri
isyânı üzerine |
|
|
Merzifon'lu Kara Mustafa Paşa |
Türk |
1683 |
İkinci
Viyana seferindeki başarısızlığı |
|
|
Sarı
Süleymân Paşa |
Boşnak |
1687 |
Macaristan'ı
düşmana kaptırması, orduyu bozması |
|
|
İkinci Sultan
Ahmed Hân |
Sürmeli
Ali Paşa |
? |
1695 |
Hazîneyi
hortumlaması |
|
Üçüncü
Sultan Osmân Hân |
Bıyıklı
Ali Paşa |
Türk |
1755 |
Rüşvet ve
yalancılık iftirâsı |
|
Çelebizâde
Şerîf Hasan Paşa |
? |
1791 |
İrtikab,
irtişâ, idâre zaafı |
|
Bu liste görevleri sırasında kaldırılanları
kapsamaktadır. Azledildikten veyâ istîfâ ettikten sonra kaldırılanlar listeye
dâhil edilmemişlerdir.
